मामा संभाजी मोहिते यांना अटक अन् वृद्ध तिमाजीस न्याय:

🚩 मामा संभाजी मोहिते यांना अटक अन् वृद्ध तिमाजीस न्याय:

२४ सप्टेंबर १६५६ (आश्विन वद्य प्रतिपदा, शके १५७८, दुर्मुख संवत्सर, बुधवार) आणि २८ सप्टेंबर १६५७ (आश्विन शुद्ध प्रतिपदा, शके १५७९, हेमलंबी संवत्सर, सोमवार)! 🏇⚖️

हा इतिहास आहे हिंदवी स्वराज्याच्या त्या पारदर्शक, कठोर आणि निःपक्ष न्यायव्यवस्थेचा, जिथे गुन्हेगार कितीही जवळचा नातलग असला तरी त्याला पाठीशी घातले जात नव्हते!

पुणे परगण्यातील 'सुपे' ही शहाजीराजांची महत्त्वाची जहागीर होती. तिथे शहाजीराजांच्या द्वितीय पत्नी तुकाबाई यांचे सख्खे बंधू, म्हणजेच शिवरायांचे सावत्र मामा संभाजी मोहिते यांच्याकडे कारभार होता. परंतु, संभाजी मामांचा कारभार मनमानी आणि कुप्रशासनाचा होता. जहागिरीतील रयतेवर आणि वतनदारांवर त्यांचे अतोनात अत्याचार सुरू होते. 📜🏰

⚖️ २४ सप्टेंबर १६५६: संभाजी मोहिते मामांना कैद अन् सुप्याची गढी जप्त!

संभाजी मोहिते मामांच्या भ्रष्टाचाराच्या आणि अत्याचाराच्या तक्रारी जेव्हा शिवरायांच्या कानी आल्या, तेव्हा राजांनी वडील शहाजीराजांची आवश्यक ती पूर्वपरवानगी घेतली.

आजच्याच दिवशी, म्हणजे २४ सप्टेंबर १६५६ रोजी शिवरायांनी अचानक सुप्यावर धडक मारून संभाजी मामांना थेट अटक केली!

गढी जप्त: संभाजी मोहित्यांची सुप्याची गढी आणि संपत्ती जप्त करण्यात आली.

कर्नाटकात रवानगी: त्यांना पदभ्रष्ट करून त्यांची रवानगी कर्नाटकात शहाजीराजांकडे करण्यात आली.

शिवछत्रपतींनी या एकाच कृतीतून अवघ्या महाराष्ट्राला एक कठोर संदेश दिला— "स्वराज्यात नातीगोती नंतर, आधी रयतेचे कल्याण आणि न्याय!" 🚩

📜 तिमाजी खंडेरावाची हृदयद्रावक व्यथा!

संभाजी मामांचा कारभार किती जुलमी होता, याचा अत्यंत विदारक पुरावा पुढे एका ऐतिहासिक खटल्यातून समोर आला:

सुपे परगण्यातील मौजे कोल्हाळ येथील रहिवासी तिमाजी खंडेराव हे गावचे कुलकर्णी होते. सुमारे ३५ वर्षांपूर्वी पडलेल्या भीषण दुष्काळात तिथले वतनदार रखमाजी व अंताजी उंडे पणदरकर हे अन्नपाण्याविना मरणासन्न अवस्थेत पोहोचले होते. गावचे पाटील लुखोजी यांच्या सल्ल्यानुसार, उंडे बंधूंनी स्वेच्छेने आपले कुलकर्ण व ज्योतिषवृत्तीचे वतन अवघ्या २० होनांना तिमाजीस विकले. त्या २० होनांमुळेच दुष्काळात उंडे कुटुंबाचे प्राण वाचले!

पण ३५ वर्षांनंतर, उंडे बंधूंच्या मृत्यूनंतर त्यांची मुले विसाजी व रामाजी उंडे यांनी १६५५ च्या सुमारास संभाजी मोहिते मामांचे उंबरठे झिजवले. त्यांनी मामांना १ घोडी आणि १७४ रुपयांची लाच दिली! लाच खाऊन मोहिते मामांनी वृद्ध तिमाजीस पकडून आणले आणि त्याचे वतन जबरदस्तीने हिसकावून घेण्यासाठी त्याची पाठ कातडी लोळेपर्यंत सोलून काढली! 🥺🩸

👑 २८ सप्टेंबर १६५७: पुण्यात भरली गोतसभा अन् शिवरायांचा रोखठोक न्याय!

जखमी तिमाजीने कर्नाटकात जाऊन शहाजीराजांकडे दाद मागितली. शहाजीराजांनी ७ डिसेंबर १६५५ रोजी सुपे परगण्याच्या देशमुखांना निवाड्याचे पत्र दिले. तिमाजी पत्र घेऊन पुण्यात आला, तोवर शिवरायांनी संभाजी मामांची उचलबांगडी केली होती!

तिमाजीने ते पत्र छत्रपती शिवरायांना सादर केले. शिवरायांनी तात्काळ दोन्ही पक्षांना पाचारण करून २८ सप्टेंबर १६५७ रोजी पुण्यात भव्य 'गोतसभा' भरवली. सर्व गावप्रमुख, देशमुख आणि गोतांसमोर दोन्ही बाजू ऐकून घेतल्या गेल्या.

सर्व पुरावे तपासल्यानंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी त्या गोतसभेत असा न्यायनिवाडा दिला, जो इतिहासाच्या पानांवर सुवर्णाक्षरांनी कोरला गेला:

"३५ वर्षांपूर्वी जर तिमाजी खंडेरायाने २० होन दिले नसते, तर दुष्काळात तुमचे कुटुंब जगलेच नसते! तुमचे प्राण वाचवणाऱ्या तिमाजीवर तुम्ही लाच देऊन अत्याचार केलेत. हे वतन तिमाजीचेच राहील, यावर पुढे कोणताही बोभाटा करू नये!" ⚖️✨

वृद्ध तिमाजीस त्याचे वतन सन्मानाने परत मिळाले आणि लाचखोरांचे मनसुबे धुळीस मिळाले!

'सभासद बखर (पृ. ७)', 'शिवपूरकर दप्तर यादी ', 'शिवचरित्र साहित्य (खंड २, लेख १४०)' आणि 'शिवचरित्र साहित्य (खंड ७, लेख ४४)' या ऐतिहासिक संदर्भांवरून हे सिद्ध होते की, छत्रपती शिवाजी महाराज हे केवळ तलवारीचे धनी नव्हते, तर ते प्रजेला डोळस, व्यवहार्य आणि निर्भीड न्याय देणारे युगपुरुष होते. सख्ख्या नातेवाईकाचा मुलाहिजा न बाळगता एका गरीब आणि वृद्ध रयतेच्या पाठीशी उभे राहण्याची ही न्यायनीती म्हणजेच 'शिवशाही' होय! 🦁🚩

रयतेच्या कल्याणासाठी नात्यांचे पाश तोडून सत्याची पाठराखण करणाऱ्या युगप्रवर्तक छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पावन चरणी मानाचा मुजरा! 🙏✨

शिवरायांच्या या निःपक्ष न्यायपद्धतीबद्दल आणि संभाजी मामांच्या कारवाईबद्दल तुम्हाला काय वाटते? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा! 👇